Avrupa Birliği Hukuku, Avrupa Birliği’nin kurucu antlaşmaları, tüzükleri, direktifleri, kararları ve Avrupa Birliği Adalet Divanı içtihatlarıyla şekillenen çok katmanlı bir hukuk alanıdır. Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmadığı için AB hukukunun Türkiye’de doğrudan uygulanması sınırlıdır; buna rağmen Gümrük Birliği, rekabet, kişisel veriler, tüketici işlemleri, ticaret, şirketler hukuku, kamu ihaleleri, ürün uygunluğu ve sınır aşan sözleşmeler gibi alanlarda AB mevzuatıyla bağlantılı çok sayıda uyuşmazlık ortaya çıkabilir. AİHM ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’dir ve 1950 tarihli Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile ek protokoller kapsamında güvence altına alınan hakların ihlal edilip edilmediğini denetler. Türkiye bakımından bu alanın temel kaynakları Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve somut olaya göre 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile usul kanunlarıdır.
Bu alanda avukat desteği; iç hukuk yollarının belirlenmesi, idari ve yargısal başvuruların süresinde yapılması, ihlal iddiasının doğru hak ekseninde kurulması, delillerin toplanması, Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusunun hazırlanması ve şartları oluştuğunda AİHM başvurusunun usule uygun biçimde yapılması gibi başlıklarda önem taşır. Avrupa Birliği hukuku bağlantılı dosyalarda sözleşme incelemesi, uyum analizi, rekabet ve tüketici kaynaklı uyuşmazlıkların değerlendirilmesi, sınır aşan ticari ilişkilerde uygulanacak hukukun tespiti ve yabancılık unsuru taşıyan işlemlerin hukuki risklerinin belirlenmesi de bu kapsamdadır. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’da Avrupa Birliği hukuku ve AİHM süreçleri bakımından danışmanlık ve dava takibi hizmeti veriyoruz.
Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM Nedir, Hangi Mevzuat Kapsamında Değerlendirilir?
Avrupa Birliği Hukuku ile AİHM rejimi çoğu zaman birlikte anılsa da bunlar farklı kurumlara ve farklı norm kaynaklarına dayanır. Avrupa Birliği Hukuku, Avrupa Birliği’nin kurucu antlaşmaları, ikincil mevzuatı ve Avrupa Birliği Adalet Divanı kararları etrafında gelişen bir hukuk düzenidir. Bu alanda temel kaynaklar Avrupa Birliği Antlaşması, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma, tüzükler, direktifler ve kararlar olarak sıralanır. Türkiye Avrupa Birliği’ne üye olmadığı için AB hukukunun iç hukukta doğrudan uygulanması genel kural değildir. Buna rağmen Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki ortaklık hukuku, Gümrük Birliği ilişkisi, ticari standartlar, rekabet kuralları, tüketici koruması, ürün güvenliği, kişisel verilerin korunması ve şirketlerin sınır aşan faaliyetleri nedeniyle AB hukuku ile bağlantılı çok sayıda konu ortaya çıkabilir. Bu bağlantı kimi dosyada sözleşme hazırlığında, kimi dosyada ithalat-ihracat ilişkisinde, kimi dosyada da yabancı mahkeme kararlarının etkisinde kendini gösterir.
AİHM ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’dir ve Avrupa Birliği kurumu değildir. AİHM, Avrupa Konseyi sistemi içinde yer alır ve denetimini 1950 tarihli Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile ek protokoller çerçevesinde yapar. Türkiye bu sözleşmeye taraftır. Mahkeme, yaşam hakkı, adil yargılanma hakkı, işkence yasağı, ifade özgürlüğü, mülkiyet hakkı, özel hayata saygı hakkı, toplantı ve dernek kurma özgürlüğü gibi sözleşme güvenceleri bakımından devletin yükümlülüklerini inceler. AİHM’in görevi bir iç hukuk temyiz mercii gibi davranmak değildir; ulusal mahkemelerin her kararını baştan inceleyen bir üst derece mahkemesi değildir. İnceleme odağı, sözleşme kapsamında korunan bir hakkın ihlal edilip edilmediğidir.
Türkiye’de bu alanın anayasal zemini Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’dır. Temel hak ve özgürlüklerin korunması, idarenin işlem ve eylemlerinin yargısal denetimi, adil yargılanma güvenceleri ve bireysel başvuru yolu anayasal dayanak taşır. AİHM’e gitmeden önce çoğu durumda 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun çerçevesinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılması gerekir. Somut uyuşmazlığın niteliğine göre 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu da sürecin parçası olur.
Antalya’da görülen bir iş uyuşmazlığı, bir taşınmaz müdahalesi, bir ceza soruşturması, bir idari işlem veya yabancılık unsuru taşıyan ticari sözleşme dosyası, dosyanın içeriğine göre hem iç hukuk hem de insan hakları boyutu taşıyabilir. Bu nedenle Avrupa Birliği hukuku ile AİHM başlıkları, çoğu zaman sadece teorik değil, doğrudan dava stratejisini etkileyen pratik sonuçlar doğurur. Falez Hukuk Bürosu, Antalya merkezli çalışmalarında bu ayrımı gözeterek hangi başvurunun hangi hukuk kaynağına dayandığını somut olay üzerinden değerlendirir.
Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM Avukatı Hangi Konularda Hukuki Destek Sağlar?
Avrupa Birliği hukuku ve AİHM alanında çalışan avukatın görevi, tek bir dava dilekçesi hazırlamakla sınırlı değildir. Bu alanda hukuki destek, önce uyuşmazlığın doğru sınıflandırılmasıyla başlar. Dosya bir insan hakları ihlali mi içeriyor, idari işlemden mi kaynaklanıyor, ceza yargılaması sürecindeki bir usul sorunu mu var, yoksa sınır aşan ticari ilişki nedeniyle AB bağlantılı bir sözleşme veya uyum meselesi mi söz konusu; bu ayrım, izlenecek yolun temelini belirler. Türkiye’de AİHM’e başvuru yapılabilmesi için çoğu durumda iç hukuk yollarının tüketilmesi gerektiğinden, avukatın işlevi daha dava başında hangi itirazların ileri sürülmesi gerektiğini belirlemek, hak kaybı yaratabilecek eksikleri önlemek ve delilleri usulüne uygun toplamak şeklinde ortaya çıkar.
AİHM boyutunda avukat desteği, ifade özgürlüğü, mülkiyet hakkı, adil yargılanma hakkı, makul sürede yargılanma, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayata saygı, kötü muamele iddiaları, toplantı ve gösteri hakkı, etkili başvuru hakkı gibi alanlarda yoğunlaşır. Bu tür dosyalarda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller yanında Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 6216 sayılı Kanun, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu çerçevesinde hangi iç hukuk yolunun işletileceği belirlenir. Avukat, başvuru tarihlerini takip eder, kararların tebliğ ve öğrenme tarihlerini değerlendirir, başvuru formunda ihlal edilen hak ile olay örgüsü arasındaki bağı açık biçimde kurar, ekleri sistematik şekilde hazırlar.
Avrupa Birliği hukuku bağlantılı dosyalarda destek alanı daha farklıdır. Gümrük işlemleri, mal ve hizmet dolaşımıyla bağlantılı sözleşmeler, dağıtım ilişkileri, rekabet hukuku etkileri, tüketici sözleşmeleri, e-ticaret, mesafeli satışlar, kişisel verilerin korunması, yabancı para ödemeleri, uluslararası taşıma, ithalat-ihracat belgeleri ve uygunluk değerlendirme süreçleri bunlar arasında sayılabilir. Türkiye’de bu başlıklar çoğu zaman 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve gümrük mevzuatı ile birlikte değerlendirilir. Birçok uyuşmazlıkta görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesi, Tüketici Mahkemesi, İdare Mahkemesi veya genel görevli Asliye Hukuk Mahkemesi olabilir.
Antalya’da turizm, gayrimenkul, yabancı yatırımlar, uluslararası ticaret, yerleşik yabancıların hukuki işlemleri ve dijital hizmet sunumu nedeniyle AB bağlantılı ihtilaflar ile insan hakları eksenli başvurular birbirine temas edebilir. Böyle durumlarda avukat, yalnızca dava açmak değil, sözleşme incelemesi yapmak, idari başvuruları hazırlamak, alternatif çözüm yollarını değerlendirmek, arabuluculuk dava şartı bulunup bulunmadığını tespit etmek ve gerektiğinde yabancı dilde belgelerin usulüne uygun tercümesini sağlamak gibi görevler üstlenir. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’da bu kapsamdaki süreçleri olayın niteliğine göre danışmanlık ve temsil boyutlarıyla ele alıyoruz.
AİHM Başvurusu Hangi Durumlarda Yapılır?
AİHM başvurusu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki bir hakkın kamu gücü kullanımı nedeniyle ihlal edildiği iddiası varsa gündeme gelir. Buradaki temel nokta, başvurunun her hukuka aykırılık iddiası için değil, sözleşme güvencesi altındaki haklar bakımından yapılabilmesidir. Bir mahkeme kararının hatalı olduğu düşüncesi tek başına AİHM başvurusu için yeterli değildir. Hata iddiasının adil yargılanma hakkı, makul sürede yargılanma, silahların eşitliği, gerekçeli karar hakkı, savunma imkânı, bağımsız ve tarafsız mahkeme önünde yargılanma gibi sözleşme koruması içindeki bir alana dokunması gerekir. Benzer şekilde bir idari işlem, ifade özgürlüğü, mülkiyet hakkı, toplantı özgürlüğü, özel hayatın korunması veya etkili başvuru hakkı yönünden ihlal doğuruyorsa AİHM başvurusu değerlendirilebilir.
Başvurular ceza yargılaması, hukuk davaları, idari işlemler, disiplin yaptırımları, tutuklama ve gözaltı süreçleri, mülkiyet müdahaleleri, kamulaştırma, yayın yasakları, internet erişimine müdahale, toplantı ve gösterilere kolluk müdahalesi, çocukların veya aile hayatının korunmasına ilişkin kararlar gibi birçok alandan kaynaklanabilir. Somut örnek vermek gerekirse; uzun süren bir yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiası, bir taşınmaz üzerindeki fiili veya hukuki sınırlamalar nedeniyle mülkiyet hakkı ihlali iddiası, mahkemenin tarafın temel savunmalarına cevap vermemesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ihlali iddiası, ifade açıklamaları nedeniyle verilen yaptırımlar açısından ifade özgürlüğü ihlali iddiası AİHM önüne taşınabilen örneklerdir.
Başvurunun yöneltileceği taraf devletin eylem, işlem veya ihmali bulunmalıdır. AİHM doğrudan özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkları çözmez. Özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkta devletin yargılama sürecindeki kusuru, etkili koruma sağlamaması veya adil yargılanma güvencelerini ihlal etmesi varsa devlet sorumluluğu tartışılabilir. Bu nedenle önce olayın kamu gücü bağlantısı kurulur. Türkiye bakımından çoğu dosyada iç hukukta tüketilmesi gereken yollar arasında derece mahkemeleri, istinaf, temyiz ve şartları varsa 6216 sayılı Kanun uyarınca Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yer alır.
Antalya’da yaşayan bir kişinin dosyası bakımından başvurunun Strasbourg merkezli AİHM’e yapılacak olması, hazırlık sürecinin yerel düzeyde önemini azaltmaz. Tam tersine, Antalya’da görülen dava veya soruşturmada zamanında ileri sürülmeyen iddialar, alınmayan sağlık raporları, talep edilmeyen bilirkişi incelemeleri, saklanmayan tebligatlar ve karar örnekleri AİHM aşamasında ciddi eksiklik doğurabilir. Falez Hukuk Bürosu, bu nedenle AİHM olasılığı bulunan dosyalarda iç hukuk aşamalarını başvuru stratejisinin parçası olarak değerlendirir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne Başvuru Şartları ve Kabul Edilebilirlik Kriterleri
AİHM başvurularında en kritik alan kabul edilebilirlik incelemesidir. Mahkeme, başvurunun esasına geçmeden önce şekli ve usuli şartların yerine getirilip getirilmediğini denetler. Bu çerçevede temel şart, başvurucunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller kapsamındaki bir hakkının ihlal edildiğini ileri sürmesidir. Başvurucu gerçek kişi, kişi topluluğu, sivil toplum kuruluşu ya da özel hukuk tüzel kişisi olabilir. Kamu tüzel kişileri kural olarak bireysel başvurucu sıfatı taşımaz. Başvurucunun doğrudan mağdur olması gerekir; soyut denetim amacıyla, genel bir memnuniyetsizlik temelinde ya da başkasının hakkı adına sırf ilkesel nedenlerle başvuru yapılamaz.
İç hukuk yollarının tüketilmesi şartı kabul edilebilirliğin merkezindedir. Türkiye bakımından etkili, erişilebilir ve ihlali gidermeye elverişli başvuru yolları kullanılmadan AİHM’e gidilmesi çoğu durumda başvurunun reddine yol açar. Somut olayın niteliğine göre ceza soruşturmasına karşı itiraz, istinaf ve temyiz kanun yolları, hukuk veya idare yargısında olağan kanun yolları ve 6216 sayılı Kanun kapsamında Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu bu çerçevede gündeme gelir. Hangi yolun tüketilmesi gerektiği dosyanın niteliğine göre değişir; etkisiz veya teorik kalan bir yolun tüketilmesi her zaman aranmaz. Bu noktada iç hukuk yolunun gerçekten erişilebilir ve etkili olup olmadığı değerlendirilir.
Başvurunun süre içinde yapılması da zorunludur. AİHM uygulamasında nihai iç hukuk kararından sonra başvuru için sözleşme sisteminde belirlenmiş süreye uyulmalıdır. Sürenin başlangıcı, kararın tebliği veya başvurucu tarafından öğrenilmesiyle bağlantılı olabilir. Süre hesabında tereddüt doğuran dosyalarda risk almamak gerekir; zira birkaç günlük gecikme dahi kabul edilemezlik sonucuna yol açabilir. Mahkeme ayrıca başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olup olmadığını, başvurucunun önemli bir zarar görüp görmediğini, başvurunun kötüye kullanım niteliği taşıyıp taşımadığını ve daha önce incelenmiş bir mesele olup olmadığını da değerlendirir.
Başvurunun anonim olmaması, aynı konuda başka bir uluslararası başvuru merciine sunulmuş olmasının etkilerinin incelenmesi, olayların belgeyle desteklenmesi ve ihlal iddialarının hak temelli kurulması gerekir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına veya ulusal mahkeme kararlarına katılmamak tek başına yeterli değildir; başvuru dilekçesinde hangi somut olayın hangi sözleşme hakkını nasıl ihlal ettiği açıklanmalıdır. Antalya’da açılmış bir idari dava, aile mahkemesi dosyası, ceza yargılaması veya kamulaştırma uyuşmazlığı bakımından kabul edilebilirlik analizi dosya türüne göre değişir. Falez Hukuk Bürosu, Antalya kaynaklı dosyalarda kabul edilebilirlik risklerini başvuru yapılmadan önce değerlendirmeyi önemli görür; çünkü AİHM’de en sık rastlanan ret nedenleri esas incelemesinden önce ortaya çıkar.
AİHM Başvuru Süreci, Süreler ve Gerekli Belgeler Nelerdir?
AİHM başvuru süreci, iç hukuk yollarının tamamlanmasının ardından başvurunun usulüne uygun hazırlanmasıyla başlar. Türkiye bakımından çoğu dosyada nihai aşama, şartları varsa Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusunun sonuçlanmasıdır. AİHM, başvurunun mahkemenin resmi başvuru formu kullanılarak yapılmasını ister. Başvuru formunda başvurucunun kimlik ve iletişim bilgileri, temsilci bilgileri, olayların özeti, ihlal edildiği ileri sürülen sözleşme hükümleri, iç hukukta izlenen yollar, nihai kararın tarihi ve eklerin listesi açık ve tutarlı şekilde gösterilmelidir. Formun eksik doldurulması, imza eksikliği, eklerin yetersizliği veya süre hesabındaki hata, dosyanın esasına girilmeden reddedilmesine neden olabilir.
Süre konusu başlı başına dikkat gerektirir. AİHM’e başvuru için öngörülen süre, nihai iç hukuk kararından itibaren işlemeye başlar. Süre rejimi sözleşme sistemindeki değişiklikler nedeniyle dönemsel olarak farklılık gösterebildiğinden, başvuru tarihindeki güncel kuralların kontrol edilmesi gerekir. Uygulamada güvenli yöntem, nihai kararın tebliğ veya öğrenme tarihini belgelemek ve mümkün olan en kısa sürede başvuruyu tamamlamaktır. Sürenin posta tarihi mi, mahkemenin kayıt tarihi mi esas alınacağı gibi teknik ayrıntılar dosyanın niteliğine göre önem kazanır. Bu nedenle takvim yönetimi, AİHM başvurusunun en hassas bölümlerinden biridir.
Gerekli belgeler arasında kimlik bilgileri, vekâletname, iç hukukta verilmiş mahkeme kararları, tebligat evrakı, başvuruya konu olayın resmi belgeleri, sağlık raporları, tutanaklar, bilirkişi raporları, tapu veya ruhsat kayıtları, disiplin kararları, savunma dilekçeleri ve varsa ses-görüntü kayıtlarına ilişkin çözüm veya dökümler yer alabilir. Belgelerin okunaklı olması, kronolojik sırayla sunulması ve her belgenin ihlal iddiasıyla ilişkisinin kurulması gerekir. Yabancı dilde belge kullanılıyorsa uygun tercüme ihtiyacı doğabilir. Başvurunun kabulü için her belgenin asıl olması zorunlu değildir; ancak doğrulanabilir ve anlaşılır nitelikte olması gerekir.
AİHM önünde duruşma her dosyada yapılmaz. Süreç çoğu zaman yazılı ilerler. Mahkeme başvuruyu kayda aldıktan sonra eksiklik tespit ederse tamamlama isteyebilir; kabul edilebilir bulursa hükümete tebliğ ederek görüş isteyebilir. Başvurucuya karşı görüşe cevap hakkı tanınabilir. Dostane çözüm ihtimali veya tek taraflı deklarasyon gibi kurumlar da süreçte gündeme gelebilir. Antalya’da yaşayan başvurucular bakımından sürecin Strasbourg’da yürümesi, belgelerin Türkiye’deki kaynaklardan toparlanacağı gerçeğini değiştirmez. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’daki dosyalarda karar örneklerinin, tebligatların ve delillerin daha iç hukuk aşamasında düzenli dosyalanmasını öneriyoruz; çünkü AİHM başvurusunun başarısı çoğu zaman hazırlık disiplinine bağlıdır.

Avrupa Birliği Hukukundan Kaynaklanan Uyuşmazlıklar ve Sık Karşılaşılan Dava Türleri
Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmasa da Avrupa Birliği hukuku ile temas eden çok sayıda uyuşmazlık vardır. Bu uyuşmazlıkların önemli bölümü doğrudan “AB mahkemesinde dava” şeklinde değil, Türk mahkemeleri ve idari mercileri önünde görülür. Uyuşmazlıkların kaynağı çoğu zaman AB mevzuatına uyum amacıyla çıkarılmış iç hukuk düzenlemeleri, Gümrük Birliği ilişkisi, uluslararası ticari sözleşmeler veya yabancılık unsuru taşıyan işlemler olur. Antalya gibi dış ticaret, turizm, lojistik, gayrimenkul ve dijital hizmet ilişkilerinin yoğun olduğu bir şehirde bu bağlantılar daha görünür hale gelir.
Sık karşılaşılan başlıklardan biri tüketici ve e-ticaret uyuşmazlıklarıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, mesafeli sözleşmeler, ayıplı mal ve hizmet, haksız şartlar, cayma hakkı, paket tur sözleşmeleri ve elektronik ticaret pratikleri bakımından AB hukukuyla benzer koruma mantığını taşır. Görevli merci uyuşmazlığın niteliğine göre Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi olabilir. Tüketici hakem heyeti için parasal sınırlar her yıl yeniden belirlenir ve güncel tutar ilgili yılın tebliğinden kontrol edilmelidir. Paket tur ve konaklama kaynaklı uyuşmazlıklar Antalya bakımından sıklıkla gündeme gelir.
Rekabet hukuku ve dağıtım sözleşmeleri de önemli bir alandır. 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde rekabeti sınırlayan anlaşmalar, hâkim durumun kötüye kullanılması ve birleşme-devralma denetimi söz konusu olabilir. Tazminat talepleri ve sözleşmesel ihtilaflar ise çoğu zaman 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile birlikte değerlendirilir. Görevli mahkeme çoğunlukla Asliye Ticaret Mahkemesi olur. Uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıyıp taşımadığı, zorunlu arabuluculuk dava şartı bulunup bulunmadığı bakımından önemlidir. Para alacağı ve tazminat taleplerine ilişkin ticari davalarda 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.
Kişisel verilerin korunması, dijital hizmetler ve sınır aşan veri aktarımı da AB bağlantılı riskler doğurur. Türkiye’de 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uygulanır. Uyuşmazlık, idari para cezaları, veri işleme faaliyetlerinin hukuka uygunluğu, aydınlatma ve açık rıza metinleri, veri ihlali bildirimi ve tazminat talepleri etrafında şekillenebilir. İdari işlemlere karşı idari yargı yolu, tazminat talepleri bakımından genel mahkemeler veya ticari niteliğe göre Asliye Ticaret Mahkemesi gündeme gelebilir. İthalat-ihracat, gümrük vergileri, ürün uygunluğu, CE işaretlemesi ve teknik düzenlemeler bakımından ise gümrük mevzuatı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve ilgili idari düzenlemeler ön plana çıkar; görevli merci çoğu durumda idari yargıdır.
Antalya’da yabancı gerçek ve tüzel kişilerle yapılan sözleşmelerde uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve tahkim şartları da dikkat ister. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun bu noktada belirleyicidir. Bir sözleşmenin hangi ülke hukukuna tabi olduğu, yabancı mahkeme kararının Türkiye’de tanınması veya tenfizi gerekip gerekmediği, delillerin hangi usulle sunulacağı gibi konular dava stratejisini doğrudan etkiler. Falez Hukuk Bürosu, Avrupa Birliği ile bağlantılı ticari ve insan hakları eksenli dosyalarda bu çok katmanlı yapıyı birlikte değerlendirir.
Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru ile AİHM Başvurusu Arasındaki Fark Nedir?
Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu ile AİHM başvurusu birbirine bağlı ama farklı iki denetim yoludur. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile güvence altına alınmış ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamına giren temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılan iç hukuk yoludur. Dayanağı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’dur. AİHM başvurusu ise uluslararası başvuru yoludur ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile ek protokoller çerçevesinde Strasbourg’daki mahkeme tarafından incelenir.
En önemli farklardan biri, başvuru sırasıdır. Türkiye bakımından AİHM’e gitmeden önce etkili iç hukuk yollarının tüketilmesi gerekir. Güncel sistemde, temel hak ihlali iddiası taşıyan birçok dosyada Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu bu yollar arasında kabul edilir. Bu nedenle iç hukukta Anayasa Mahkemesi’ne hiç başvurmadan doğrudan AİHM’e gitmek çoğu zaman kabul edilemezlik sonucu doğurur. Anayasa Mahkemesi, ihlalin tespiti halinde yeniden yargılama, tazminat veya başka giderim yollarına hükmedebilir. AİHM ise ihlali tespit eder ve uygun görürse adil tatmin kapsamında tazminata karar verebilir; fakat ulusal mahkemenin yerine geçerek tüm uyuşmazlığı baştan çözmez.
Başvuru konusu hakların kapsamı bakımından da fark vardır. Anayasa Mahkemesi, anayasal güvenceyi ve sözleşme ortak koruma alanını birlikte değerlendirir. AİHM ise yalnızca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerle sınırlı inceleme yapar. Her hukuka aykırılık AİHM konusu olmaz. Bir delilin değerlendirilmesindeki hata veya mevzuatın yanlış uygulanması ancak adil yargılanma hakkı gibi bir sözleşme hakkıyla bağlantı kurulursa AİHM’de anlam taşır. Anayasa Mahkemesi başvurusunda da benzer bir hak eksenli kurgu gerekir.
Süreler ve usul kuralları bakımından iki yol ayrı ayrı takip edilmelidir. Anayasa Mahkemesi başvurusu için iç hukukta belirlenmiş başvuru süresi vardır ve bu süre hak düşürücü niteliktedir. AİHM için de nihai karardan sonra sözleşme sisteminde belirlenen süre uygulanır. Başvuru formu, ekler, vekâletname, karar örnekleri ve olay anlatımındaki tutarlılık her iki mercide de önemlidir. Antalya’da görülen bir ceza, idare veya hukuk dosyasında derece mahkemesi sürecinin iyi yönetilmesi, hem Anayasa Mahkemesi hem AİHM bakımından belirleyicidir. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’daki başvurularda bu iki yolun birbirine karıştırılmamasını, her biri için ayrı usul denetimi yapılmasını esas alıyoruz.
Antalya’da Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM Süreçlerinde Avukat Desteği Neden Önemlidir?
Avrupa Birliği hukuku ve AİHM süreçleri, klasik dava takibinden daha yoğun bir usul bilgisi ve belge disiplini gerektirir. İnsan hakları başvurularında mesele çoğu zaman “haklı olmak” ile sınırlı değildir; iddianın hangi hak kapsamında formüle edildiği, iç hukukta hangi itirazların yapıldığı, hangi delillerin sunulduğu ve başvuru sürelerinin nasıl hesaplandığı en az esasa ilişkin tartışma kadar önem taşır. Antalya’da açılan bir hukuk davası, bir idari iptal davası, bir ceza soruşturması ya da bir yabancılık unsuru taşıyan ticari ilişki dosyası, ileride Anayasa Mahkemesi veya AİHM başvurusuna konu olabilecek nitelikte olabilir. Bu nedenle avukat desteği, çoğu zaman başvurunun son aşamasında değil, uyuşmazlığın başında değer üretir.
AİHM boyutunda en sık karşılaşılan sorunlardan biri, iç hukuk yollarının yanlış değerlendirilmesidir. Hangi kararın nihai karar sayılacağı, olağan kanun yollarının tüketilip tüketilmediği, bireysel başvuru zorunluluğu bulunup bulunmadığı ve sürelerin ne zaman başlayacağı teknik konulardır. 6216 sayılı Kanun, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu birlikte okunmadan sağlıklı bir yol haritası çıkarmak güçleşir. Avukat desteği, bu çerçevede hak kaybı riskini azaltır; delillerin toplanması, karar örneklerinin temini, tebligat tarihinin ispatı ve başvuru formunun eksiksiz hazırlanması gibi pratik işlerde de önem taşır.
Avrupa Birliği hukuku bağlantılı işlerde ise sözleşme, uyum ve yargılama boyutu bir aradadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun birlikte değerlendirilebilir. Uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıması halinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. Yanlış mahkemede açılan dava, eksik taraf teşkili, yetki şartının gözden kaçması veya uygulanacak hukukun yanlış belirlenmesi, süreci uzatır ve maliyeti artırır.
Antalya’da turizm, yabancı yatırım, uluslararası satış, gayrimenkul edinimi ve dijital hizmet ilişkileri nedeniyle sınır aşan hukuki sorunlar sık görülür. Belgelerin yabancı dilde olması, noter ve apostil işlemleri, tercüme gereklilikleri, yabancı unsur nedeniyle yetki ve tebligat problemleri dosyayı karmaşık hale getirebilir. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’da yürüttüğümüz çalışmalarda, dosyanın sadece dava aşamasına değil, önleyici hukuk ve başvuru stratejisi boyutuna da odaklanıyoruz. Bu yaklaşım, her dosyanın kendi koşullarına göre farklı bir yol haritası gerektirdiği gerçeğini görünür kılar.
Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM Alanında Görevli Merciler ve Yargısal Süreç Nasıl İşler?
Bu alanda görevli merci, uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. AİHM başvurularında iç hukukta tek bir mahkeme türü yoktur; ihlal iddiasının kaynağı hangi yargı kolundaysa süreç oradan başlar. Bir ceza soruşturması veya kovuşturması varsa Sulh Ceza Hâkimliği, Asliye Ceza Mahkemesi, Ağır Ceza Mahkemesi, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay aşamaları gündeme gelebilir. Bir özel hukuk uyuşmazlığında Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi, İş Mahkemesi, Tüketici Mahkemesi veya Asliye Ticaret Mahkemesi görevli olabilir. İdari işlem veya eylemden kaynaklanan hak ihlallerinde ise İdare Mahkemesi, Vergi Mahkemesi ve istinaf olarak Bölge İdare Mahkemesi; bazı dosyalarda Danıştay sürece dahil olur. İç hukuk yolları tüketildikten ve şartları oluştuğunda 6216 sayılı Kanun uyarınca Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu yapılır. Bundan sonra AİHM başvurusu değerlendirilebilir.
Avrupa Birliği hukuku bağlantılı uyuşmazlıklarda ise görevli merci daha çok iç hukuktaki dava türüne göre belirlenir. Tüketici işlemleri için Tüketici Hakem Heyeti veya Tüketici Mahkemesi, ticari sözleşmeler ve şirket uyuşmazlıkları için Asliye Ticaret Mahkemesi, rekabet otoritesi işlemlerine karşı idari yargı, veri koruma alanındaki idari işlemlere karşı idari yargı, tazminat talepleri için genel veya ticari mahkemeler gündeme gelir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca bazı ticari ve iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. Tüketici dosyalarında da somut uyuşmazlığın niteliğine göre önce hakem heyetine başvuru zorunluluğu bulunabilir; burada parasal sınırlar her yıl yeniden belirlenir.
Yargısal süreç çoğu dosyada başvuru veya dava dilekçesiyle başlar, ön inceleme ve delil aşamalarıyla devam eder, karar sonrasında kanun yollarına taşınabilir. AİHM perspektifi taşıyan dosyalarda, iç hukuk aşamasında ileri sürülmeyen iddialar sonradan zayıf kalabilir. Bu nedenle derece mahkemelerinde Anayasa ve sözleşme eksenli itirazların zamanında yapılması önem taşır. Başvurunun hangi mercide ve hangi süre içinde yapılacağı; tebligat tarihi, gerekçeli kararın öğrenilmesi, istinaf ve temyiz yolu bulunup bulunmadığı gibi unsurlara bağlıdır.
Antalya’da görülen dosyalarda yerel mahkemeler, bölge adliye veya bölge idare mahkemeleri ve gerekli hallerde yüksek mahkemeler devreye girer. AİHM ise Strasbourg’da faaliyet gösteren uluslararası yargı merciidir; fakat dosyanın bel kemiği Türkiye’deki yargısal süreçte oluşur. Falez Hukuk Bürosu, Antalya’daki uyuşmazlıklarda görevli merci tespitini dava stratejisinin başlangıç adımı olarak ele alır. Yanlış mercie başvuru, süre kaybı ve usul retleri yaratabileceği için bu tespit, esasa ilişkin değerlendirme kadar önemlidir.
Avrupa Birliği Hukuku ve AİHM Avukatlık Ücreti Nasıl Belirlenir?
Avukatlık ücreti, dosyanın niteliğine, işin kapsamına, harcanacak emeğe, uyuşmazlığın teknik zorluk düzeyine, başvuru sayısına, yabancı dilde belge inceleme ihtiyacına, duruşma ve seyahat gerekliliğine, danışmanlık ile temsil işlerinin birlikte yürütülüp yürütülmediğine göre belirlenir. Türkiye’de avukatlık ücretine ilişkin temel çerçeve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ile Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi tarafından çizilir. Avukatlık ücreti, tarifenin altında kararlaştırılamaz. Her yıl yayımlanan tarife değişebildiği için sabit rakam vermek doğru olmaz; güncel tutarlar ilgili yılın tarifesinden kontrol edilmelidir.
AİHM ve Avrupa Birliği hukuku bağlantılı işler, çoğu zaman standart dava takibinden farklı özellikler taşır. AİHM başvurusunda iç hukuk kararlarının incelenmesi, kabul edilebilirlik analizi, başvuru formunun hazırlanması, eklerin kronolojik düzenlenmesi, yabancı dil boyutu, içtihat araştırması ve olası yazışmalar nedeniyle emek yoğun bir süreç ortaya çıkar. Avrupa Birliği hukuku bağlantılı ticari veya idari dosyalarda sözleşme incelemesi, uyum analizi, veri koruma ve rekabet etkilerinin değerlendirilmesi, birden çok mevzuatın birlikte okunması ve yabancılık unsurunun yarattığı ilave işlemler ücret belirlenmesinde etkili olabilir.
Uygulamada ücret, saatlik çalışma, iş bazlı sabit ücret, aşamalı ücret veya danışmanlık ile dava takibini ayıran karma modellerle kararlaştırılabilir. Hangi modelin uygun olduğu, işin bir defalık görüş mü yoksa uzun süreli takip mi gerektirdiğine göre değişir. Dava ve başvuru giderleri ile avukatlık ücreti aynı kalem değildir. Harç, posta, tercüme, noter, apostil, bilirkişi, keşif veya uluslararası gönderim giderleri ayrıca doğabilir. AİHM başvurularında ulusal yargı harçlarıyla aynı sistem geçerli değildir; buna rağmen belge temini ve çeviri masrafları pratikte önemlidir. Ticari davalarda ve bazı özel dava türlerinde yargılama giderlerinin kapsamı dosyanın özelliklerine göre genişleyebilir.
Antalya’da görülen dosyalarda ücret belirlenirken yerel yargılama aşamaları ile Ankara veya Strasbourg boyutunun birlikte değerlendirilmesi gerekebilir. Falez Hukuk Bürosu olarak ücretlendirmede işin hukuki kapsamını, hangi mercilerde temsil gerekeceğini, yalnızca danışmanlık mı yoksa dava ve başvuru takibi mi yürütüleceğini açık biçimde belirlemeye önem veriyoruz. Yazılı ücret sözleşmesi yapılması, tarafların beklentilerini netleştirir; hangi işlemlerin ücrete dahil olduğu, hangi masrafların ayrıca doğacağı ve temsil yetkisinin sınırları bu sözleşmede gösterilebilir. Bu yaklaşım hem hukuki öngörülebilirlik sağlar hem de sürecin sağlıklı yürütülmesine katkı sunar.
Antalya AİHM Başvurusu İçin Avukata Ne Zaman Başvurulmalıdır?
AİHM başvurusu için avukata başvurmak bakımından en doğru zaman, ihlal iddiası ortaya çıkar çıkmaz veya en geç iç hukuk süreci devam ederken hukuki değerlendirme almaktır. Bunun nedeni, AİHM’e giden yolun çoğu zaman derece mahkemelerinde atılan adımlarla şekillenmesidir. Delillerin zamanında toplanmaması, sağlık raporlarının alınmaması, tebligatların saklanmaması, itirazların süresinde yapılmaması veya hak ihlalinin doğru hukuki çerçevede ileri sürülmemesi, daha sonra telafisi güç sorunlar doğurabilir. Başvuru yalnızca Strasbourg aşamasında hazırlanan bir formdan ibaret değildir; olayın başından itibaren usul zinciri doğru kurulmalıdır.
Ceza soruşturması, tutuklama, gözaltı, arama, elkoyma, disiplin işlemi, toplantı ve gösteri müdahalesi, internet erişim engeli, ifade açıklaması nedeniyle yaptırım, mülkiyet müdahalesi, kamulaştırma, aile hayatına etki eden koruma tedbirleri veya uzun yargılama gibi durumlarda erken hukuki destek belirleyicidir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve 6216 sayılı Kanun çerçevesinde hangi başvurunun hangi süre içinde yapılacağı değişir. İç hukukta kaçırılan bir süre, AİHM önünde “etkili iç hukuk yolu tüketilmedi” veya “başvuru süresinde yapılmadı” sonucuna yol açabilir.
Karar verildikten sonra avukata başvurmak da mümkündür; fakat bu durumda zaman yönetimi çok daha kritik hale gelir. Nihai kararın tebliğ tarihi, gerekçeli kararın alınması, istinaf veya temyiz imkânının bulunup bulunmadığı, bireysel başvuru şartları ve AİHM süresinin başlangıcı hemen değerlendirilmelidir. Uygulamada kişiler bazen “karar kesinleşsin, sonra bakarız” yaklaşımıyla hareket eder. Bu yaklaşım risklidir; çünkü hangi aşamanın nihai iç hukuk kararı sayılacağı her dosyada aynı değildir. Hak arama yolunun etkin kullanılması için başvurunun zamanlaması profesyonel değerlendirme gerektirir.
Antalya’da yaşayan kişiler bakımından yerel mahkemelerde görülen dosyaların uluslararası başvuru boyutu taşıyıp taşımadığı çoğu zaman ilk bakışta anlaşılmayabilir. Falez Hukuk Bürosu olarak Antalya’da AİHM ihtimali bulunan dosyalarda, süreç henüz devam ederken dosyanın hak eksenli analizini yapmayı önemli görüyoruz. Böylece hangi iç hukuk yolunun izleneceği, hangi belgelerin toplanacağı, Anayasa Mahkemesi başvurusu gerekip gerekmediği ve AİHM’e giden yolda kabul edilebilirlik bakımından hangi risklerin bulunduğu daha sağlıklı değerlendirilebilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı uygulamaları değişebileceğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.